tl tr tlogo avatar 96245

Makroekonomia

[ostatnia aktualizacja 2007.03.03 21:52:36 ]

Istota systemu społeczno-gospodarczego.


Gospodarowanie zawsze odbywa się w określonych warunkach: materialnych, instytucjonalnych, społecznych i politycznych. Całokształt tych warunków składa się na pojęcie gospodarka. Daną gospodarkę zawsze można potraktować jako pewien wyodrębniony system. System gospodarczy to układ stosunków i organizacji, który kształtuje prawa i regulacje rządzące działalnością gospodarczą:

  • system gospodarczy determinuje prawa własności czynników produkcji;

  • rozdziela uprawnienia do podejmowania decyzji w zakresie produkcji i konsumpcji;

  • determinuje bodźce motywujące różne podmioty gospodarcze i ostatecznie rozstrzyga co, jak i dla kogo produkować.


Współczesne systemy gospodarcze najczęściej dzieli się na system rynkowy i system nakazowo-rozdzielczy (centralnie planowany).


Najważniejsze cechy systemu gospodarki rynkowej:

  1. Dominacja prywatnej własności.

  2. Rynkowa alokacja zasobów gospodarczych.


Ad. 1. Gospodarka rynkowa to gospodarka gdzie w zdecydowanej większości czynniki produkcji są własnością prywatną. Głównym typem prywatnej własności w gospodarkach wysoko rozwiniętych jest własność kapitalistyczna. Dzisiaj wśród własności kapitalistycznej dominuje własność akcyjna, oznacza to, że przeważająca część produkcji powstaje w przedsiębiorstwach akcyjnych, korporacjach (najczęściej międzynarodowych), pracuje w niej przeważająca część siły roboczej, wytwarza się tam największą część zysków. Oprócz własności kapitalistycznej występuje własność drobno-towarowa (rodzinne gospodarstwa rolne, niewielkie zakłady produkcyjne i usługowe nie zatrudniające pracowników najemnych), spotyka się również własność spółdzielczą i państwową (publiczną).


Ad. 2. Gospodarkę rynkową nazywa się tak dlatego, że podstawowym regulatorem jest tam rynek rozumiany jako samoczynnie działający mechanizm wpływający na zachowanie podmiotów gospodarczych.


Najważniejszymi funkcjami rynku są:

  • wycena produktów, usług i czynników produkcji;

  • rynek jest podstawowym źródłem informacji dla podmiotów gospodarczych;

  • rynek jest niezbędnym warunkiem racjonalnego wykorzystania zasobów;

  • umożliwia ustalanie równowagi w gospodarce.


Rynek jest weryfikatorem społecznej przydatności produkcji.


W większości wysoko rozwiniętych krajów o gospodarce rynkowej obserwuje się najwyższy przeciętny poziom dobrobytu i najszerszy zakres swobód obywatelskich.


Słabości gospodarki rynkowej mogą wynikać z:

  1. Procesów monopolizacji gospodarki (w ogóle czynniki ograniczające rynek), przy których ani konsumenci ani firmy nie mają wyboru. Konsumenci płacą wyższe ceny. Dla firm monopol powoduje straty wynikające z braku swobodnej alokacji zasobów.

  2. Występowaniem tzw. dóbr publicznych (są one niewykluczalne i nierywalizujące). Nierywalizacja oznacza możliwość przystąpienia do konsumpcji tego dobra przez każdą dodatkową osobę bez konieczności ponoszenia dodatkowych kosztów wytwarzania (np. publiczne programy radiowe i telewizyjne, drogi, oświetlenie itp.) Przy dużym natężeniu konsumpcji mogą jednak powstać koszty dodatkowej konsumpcji (np. korki na drogach). Niewykluczalność wynika z nieodpłatności za dobra publiczne. Charakter dóbr publicznych powoduje występowanie problemów gapowicza przy określaniu popytu na te dobra. Nie płacąc za dobra publiczne konsumenci nie mogą ujawnić swego popytu skoro nie ma ich ceny firmy nie mogą zdecydować o ich podaży.

  3. Występowaniem tzw. efektów zewnętrznych, ubocznych skutków produkcji i konsumpcji odbieranych przez strony nie uczestniczące w tych procesach. Dotyczy to szczególnie ujemnych efektów zewnętrznych czyli kosztów nieuwzględnionych ani w kosztach produkcji ani konsumpcji (np. zanieczyszczenie środowiska powodujące choroby). Niemożliwość uwzględnienia tych kosztów wynika najczęściej z niedookreślenia praw własności.

  4. Zjawiskami destabilizującymi gospodarkę takimi jak: bezrobocie, inflacja i duże wahania aktywności gospodarczej.

  5. Obserwowaną tendencją do powstawania dużych różnic w dochodzie i majątku.


Główne cechy gospodarki centralnie planowanej:

    • dominacja państwowej własności czynników produkcji;

    • wprowadzenie planu centralnego jako regulatora gospodarki.


Cechą planu centralnego było uwzględnianie zadań i środków ich realizacji w aspekcie rzeczowym. Uwzględniano ceny ale jedynie jako metody agregacji. Przedsiębiorstwa były rozliczane z wykonania zadań bez uwzględniania kosztów.


Wady gospodarki centralnie planowanej:

  • nieracjonalna alokacja zasobów;

  • utrzymująca się nierównowaga, gospodarka niedoboru;

  • ograniczony wybór konsumenta.



Główne makrowielkości gospodarcze.


Makroekonomia jest działem ekonomii badającej zjawiska i procesy w skali całej gospodarki. W swoich analizach posługuje się makrowielkościami gospodarczymi mierzącymi badane zjawiska i procesy w skali całej gospodarki:

  • produkcja globalna (w praktyce analizuje się produkcję sprzedaną przemysłu);

  • zatrudnienie (liczba osób zatrudnionych w skali całej gospodarki);

  • globalny (agregatowy) popyt;

  • ogólny poziom cen (w procentach);

  • inwestycje (powiększanie kapitału);

  • eksport i import w skali całej gospodarki.



Problem z agregowaniem wielkości makrogospodarczych.


Makrowielkości to agregaty powstające poprzez połączenie mikrowielkości. Przy ich agregacji trzeba przestrzegać kilku zasad:

  1. Można agregować jedynie wielkości jednorodne czyli łączyć tylko zasoby albo też tylko strumienie. Różnica pomiędzy strumieniem a zasobem polega na tym, że strumień dotyczy pewnego okresu (przedziału w czasie).

  2. Agregowane wielkości ekonomiczne muszą dotyczyć tego samego momentu (dotyczy się to zasobów).

  3. Agregowanie strumieni musi dotyczyć tego samego okresu.



Firmy

Zależność pomiędzy zyskiem a inwestycjami

Czas t0

Czas t1

A

JA = 100 + 0.1ZA

ZA =100, JA = 110

ZA = 300, JA = 130

B

JB = -20 + 0.8ZB

ZB = 100, JB = 60

ZB = 200, JB = 140

C

JC = ZC

ZC = 200, JC = 200

ZC = 0, JC = 0



ΣZ = 400, ΣJ = 370

ΣZ = 500, ΣJ = 270


Problem agregacji dotyczy wyprowadzania zależności między makrowielkościami na podstawie zależności między wielkościami mikroekonomicznymi. W analizowanym przykładzie wzrost zysków w okresie t0 - t1 pozwalałby oczekiwać wzrostu agregatu inwestycji. Tymczasem inwestycje spadają (z 370 do 270). Paradoks ten można wyjaśnić analizując strukturę podziału agregatowych zysków (w roku t0 firma C ma 50% udziału w zyskach agregatowych a w roku t1 udział wynosi 0%).

Inny problem agregowania wynika z ujmowania większości agregatów w jednostkach pieniężnych. Możemy tu wyróżnić pieniężną (nominalną) wartość agregatu. Jeżeli np. agregujemy strumień produkcji wytwarzanej w gospodarce w ciągu jednego roku, zsumujemy iloczyny ilości wytworzonych produktów i ich cen. Otrzymamy pieniężną (nominalną) wartość produkcji.

W analizach dynamicznych (np. między rokiem t0 a t1) chodzi jednak o pokazanie zmian wielkości produkcji w ujęciu fizycznym (realnym) z wykluczeniem zmian cen. Realną wartość produkcji można obliczyć posługując się tzw. cenami stałymi. Druga metoda liczenia wartości realnej produkcji to deflowanie. Polega na podzieleniu produkcji w cenach bieżących wytworzonej w ostatnim roku badanego okresu przez indeks ogólnego poziomu cen pokazującego wzrost (zazwyczaj ponieważ bardzo rzadko mamy do czynienia z deflacją) cen w gospodarce.


Produkt Krajowy Brutto


Licząc PKB metodą sumowania produktów uwzględniamy wartość produktów i usług wytworzonych w danej gospodarce w ciągu roku. Uwzględniamy jednak produkty i usługi nabywane przez ostatecznego użytkownika (są to dobra finalne).


PKB = Σ wartości dodanych = Σ dochodów czynników produkcji


Wartość dodana składa się z dochodów otrzymywanych przez uczestników procesu produkcji. Są to płace, zyski, procenty i renty.


W metodzie sumowania dochodów nie uwzględnia się tzw. płatności transferowych czyli emerytur, rent, zasiłków, stypendiów itp.


Metoda sumowania wydatków na dobra finalne wytworzone w kraju.

  1. Będą to wydatki na dobra konsumpcyjne (C).

  2. Będą to wydatki na dobra inwestycyjne (I).

  3. Będą to wydatki rządu na krajowe dobra finalne i usługi (G).

  4. Ex - wydatki zagranicy na krajowe dobra wyeksportowane.


PKB = C + I + G + Ex - Imp


PNB jest miarą łącznych dochodów osiąganych przez obywateli danego kraju niezależnie od miejsca świadczenia usług przez czynniki produkcji. Jest równy PKB w cenach czynników produkcji powiększonemu o dochody netto z tytułu własności zagranicą (nadwyżka dopływu dochodów „polskich czynników produkcji” z zagranicy nad dopływem dochodów cudzoziemców).


PNB w c cz. p. = PKB w c cz. p. + dochody netto z tytułu własności zagranicą


PNN = PNB - Amortyzacja (PNN - produkt narodowy netto)


Dochody osobiste (DO) powstają poprzez odjęcie od PNN podatków bezpośrednich przedsiębiorstw i zysków niepodzielonych. DO jest to łączna wartość dochodów uzyskiwanych przez gospodarstwa domowe w przedsiębiorstwach.


RDO = DO - podatki bezpośrednie + transfery budżetowe (RDO - rozporządzalne DO)


PKB i DN jako miary poziomu rozwoju gospodarczego i poziomu dobrobytu.


PKB i DN można wykorzystać przy porównywaniu rozmiarów gospodarek. Żeby ocenić poziom rozwoju gospodarczego i przeciętny standard życia ludzi trzeba odnieść PKB (DN) na jednego mieszkańca (per capita).



Czynniki wzrostu dochodu narodowego (PKB).


Jednym ze stanowisk teoretycznych reprezentowanym przez neoklasyków jest tzw. podejście podażowe. Czynników wzrostu DN szuka się tutaj w czynnikach określających maksymalne rozmiary podaży agregatowej i globalnej: wskazuje się na zasoby czynników produkcji i efektywność ich wykorzystania. Innym podejściem jest podejście popytowe, według którego faktyczny dochód narodowy wyznaczany jest przez wielkość agregatowego popytu na towary (autorem tej teorii jest J. M. Keynes). Oba podejścia są prawdziwe. Podejście podażowe opisuje gospodarkę w długim okresie przy pełnym wykorzystaniu czynników produkcji, podejście popytowe to analiza krótkookresowa gospodarki w warunkach niepełnego wykorzystania czynników produkcji. Keynes patrzył na dochód narodowy jako na sumę oszczędności i wydatków (Y = C + S). Decyzje dotyczące podziału dochodu na wydatki i oszczędności zależą od wysokości uzyskiwanego dochodu i wielkości nagromadzonego majątku (bogactwa). Wpływ dochodów na wielkość wydatków konsumpcyjnych można pokazać uwzględniając trzy aspekty:

  • M. Friedman wysuwa hipotezę dochodu permanentnego. Wydatki zależą od przeciętnego dochodu jaki osoba spodziewa się uzyskać w ciągu całego swojego życia (dochód permanentny);

  • wysokość wydatków konsumpcyjnych poszczególnych osób w dużym stopniu zależy od standardu życia ich znajomych i sąsiadów;

  • według Keynesa wielkość wydatków zależy od poziomu bieżących dochodów uzyskiwanych przez gospodarstwa domowe. Gdy dochody wzrastają, wzrastają wydatki konsumpcyjne, chociaż ich udział w dochodzie w miarę jego wzrostu zmniejsza się.


W literaturze ekonomicznej opisuje się efekt bogactwa, efekt majątkowy jako zmiany wydatków konsumpcyjnych wynikające ze zmiany realnej wartości majątku. Keynes wprowadza pojęcie funkcji konsumpcji czyli związku między wydatkami konsumpcyjnymi, a bieżącymi dochodami. W skali makro oznacza to poziom łącznych wydatków konsumpcyjnych przy różnych poziomach dochodu narodowego.


Y

C

S

0

10

-10

10

18

-8

20

26

-6

30

34

-4

40

42

-2

50

50

0

60

58

2

70

66

4

80

74

6

90

82

8

100

90

10


Zależność pomiędzy wydatkami konsumpcyjnymi a poziomem dochodu narodowego wskazuje na:

  • przy niskim poziomie dochodu narodowego, wydatki konsumpcyjne są wyższe od dochodu. W skali makro jest to finansowanie konsumpcji z długu zagranicznego;

  • po przekroczeniu dochodu narodowego na poziomie 50, wydatki konsumpcyjne stają się niższe od dochodu narodowego, pojawiają się oszczędności.


Keynes analizuje krańcową skłonność do konsumpcji (KSK), która jest miarą pokazującą jaki przyrost dochodu narodowego zostanie przeznaczony na wydatki konsumpcyjne.


Krańcowa skłonność do oszczędzania to przyrost oszczędności wynikający z przyrostu dochodu narodowego.

, , (ADp - agregatowy popyt)


po podzieleniu stronami przez mamy


Analizując część agregatowego popytu w postaci wydatków inwestycyjnych Keynes rozumie przez inwestycje wydatki związane z powiększeniem i utrzymaniem zasobów kapitału fizycznego (maszyny, urządzenia, budynki a także zapasy).

Najważniejsze czynniki wpływające na wydatki inwestycyjne:

  • stopa procentowa kredytów;

  • zmiany popytu konsumpcyjnego;

  • koszty i efektywność wyposażenia kapitałowego;

  • oczekiwania na ewentualne zyski w przyszłości.


W analizie Keynesa wymienione czynniki wpływające na inwestycje są pomijane natomiast zamierzone inwestycje mają w całości charakter autonomiczny ( I = Ia).


Powyższy wzór określa poziom łącznych zamierzonych wydatków (konsumpcyjnych oraz inwestycyjnych) przy różnych poziomach dochodu narodowego. U Keynesa warunkiem równowagi na rynku towarów jest pokrywanie się zamierzonych wydatków z faktycznie wytworzonym dochodem narodowym. Stan równowagi występuje gdy S = I. W stanie równowagi w gospodarce inwestycje muszą równać się oszczędnościom. Inwestycje jako niekonsumowalna część dochodu narodowego muszą pokrywać się z planowanymi oszczędnościami, które też są częścią dochodu narodowego nieprzeznaczoną na wydatki konsumpcyjne. Gdy S > I to firmy zmniejszają produkcję (zapasy wzrastają). Gdy S < I to firmy zwiększają produkcję (brak zapasów). Sednem teorii Keynesa jest tzw. mnożnik inwestycyjny. Wzrost dochodu narodowego powodowany jest wzrostem popytu wynikającym ze wzrostu wydatków inwestycyjnych. Rozważając gospodarkę w warunkach niepełnego wykorzystania zasobów wzrost produkcji jest możliwy przez pełniejsze wykorzystanie tych zasobów.


Teoria mnożnika.


W gospodarce w warunkach niepełnego wykorzystania zasobów wzrost produkcji jest możliwy dzięki produkcji i sprzedaży dodatkowych dóbr inwestycyjnych. Dzięki temu powstają nowe dochody, które trafiają do gospodarstw domowych, gdzie zostaną przeznaczone w części na zakupy konsumpcyjne zgodnie z krańcową skłonnością do konsumpcji. Ten dodatkowy popyt konsumpcyjny spowoduje wzrost produkcji dóbr konsumpcyjnych i dalszy wzrost dochodu. Zakładając, że i to dochodu narodowy zwiększy się o 50000. Wynika to z poniższych wzorów:

,


Mnożnik inwestycyjny informuje jak zmienia się dochód narodowy w wyniku zmiany wydatków inwestycyjnych (są to wydatki autonomiczne czynione przez państwo). Wysokość mnożnika zależy od krańcowej skłonności do konsumpcji. Keynes dostrzega zjawisko polegające na spadku dochodu narodowego pod wpływem wzrostu oszczędności (paradoks zapobiegliwości). Większe oszczędności oznaczają mniejsze wydatki i zwielokrotniony spadek produkcji.


Według Michała Kaleckiego inwestycje są efektywne gdy .

Teoria Keynesa pokazując możliwość powiększania dochodu narodowego poprzez wzrost wydatków inwestycyjnych prowadzących do wzrostu popytu zakłada utrzymywanie się cen na tym samym poziomie. Do momentu pełnego wykorzystania zasobów nie mogą pojawić się procesy inflacyjne. Inflacja wystąpi wtedy gdy produkcja potencjalna będzie taka sama jak faktyczna. Dalszy wzrost produkcji oznaczałby większy popyt na czynniki produkcji i wzrost ich cen (np. przy pełnym zatrudnieniu wzrastałyby płace). Bezrobocie i inflacja u Keynesa wykluczają się (nie mogą wystąpić jednocześnie). Rzeczywistość gospodarcza lat 70-tych w krajach gospodarki rynkowej wskazała na możliwość występowania tych zjawisk jednocześnie (stagnacja gospodarcza + inflacja = stagflacja).


Gospodarcza rola rządu.


Instrumenty polityki rządowej:

  1. Podatki - ograniczają prywatne wydatki, tworzą podstawy i miejsce dla wydatków publicznych.

  2. Wydatki - wspierają dochody, pobudzają firmy i pracowników do wytwarzania pewnych dóbr.

  3. Przepisy i regulatory - informują, skłaniają ludzi do wykonywania pewnych działań gospodarczych bądź wstrzymania się od nich.


W teorii ekonomii powstała teoria wyboru publicznego, która bada jak rządy kierują gospodarką i jakich wyborów dokonują.

W nowoczesnej gospodarce rząd spełnia następujące funkcje:

  1. Ustalenie prawnych ram działania dla gospodarki rynkowej.

  2. Określenie makroekonomicznej polityki stabilizacyjnej.

  3. Oddziaływanie na alokację zasobów dla poprawienia efektywności gospodarczej.

  4. Ustalenie programów, które wpływają na podział dochodów.


Teoria wyboru publicznego dzieli gospodarkę na dwa sektory: prywatny i publiczny. Sektorem prywatnym kieruje prawo popytu i podaży. Ludzie wyrażają swoje poglądy głosując pieniądzem na dobra których pragną. W sektorze publicznym oddają swoje rzeczywiste głosy na posłów, senatorów, prezydenta. W sektorze tym toczy się gra polityczna. Jednym zbiorem graczy są wyborcy, ich potrzebom ma służyć demokracja. Drugi zbór graczy to politycy (wybrani przedstawiciele). Powinni oni spełniać funkcje takie jak przedsiębiorstwa w sektorze rynkowym.

Politycy motywowani są ideologią i pragmatyzmem. Łączą kwestię przetrwania w wyborach z przekonaniami. Politycy zachowują się w ten sposób aby maksymalizować swoje szanse wyboru, dążą do maksymalizacji głosów wyborców tak jak firmy dążą do maksymalizacji zysku. Dodatkowo w sektorze publicznym występują grupy nacisku (lobby). Są to grupy ludzi, którzy połączyli się aby wywierać nacisk w celu realizacji swoich wąskich interesów.

Według Arrowa rządy tworzą społecznie niezbędne elementy składające się na rozwiniętą cywilizację. Nie są bardziej doskonałe niż rynek i nie mogą go zastąpić. Teoria wyboru publicznego uświadamia istnienie słabości i zagrożeń nadmiernej ekspansji rządów.


System pieniężno-kredytowy.


Pieniądz to powszechnie akceptowalny towar za pomocą którego dokonuje się wymiany towarów i usług (pieniądz - towar, który jest ekwiwalentem wszystkich innych towarów).

Funkcje pieniądza:

  • środek wymiany;

  • miernik wartości produktów i usług;

  • środek płatniczy (zapłata następuje później niż dostarczenie usługi czy produktu);

  • środek tezauryzacji (nagromadzenia kapitału).


Współczesne systemy pieniężne charakteryzują się następującymi cechami:

  • pieniądz jest powszechnie akceptowany;

  • pieniądz jest łatwo przenośny;

  • pieniądz jest łatwo podzielny na mniejsze jednostki (określając wartość jednostki pieniężnej państwo określa skalę cen tzn. ustala nazwę podstawowej jednostki pieniężnej i sposób jej dzielenia na mniejsze części);

  • pieniądz musi być trudny do podrobienia.


Ewolucja pieniądza.


Początkowo pośrednikiem wymiany było bydło, skóry, sól. Z czasem wyparły je kruszce. Później pojawiły się monety, dzięki którym nie było konieczności ciągłego ważenia kruszcu i sprawdzania jego jakości. Początkowo jednostka pieniężna była ustalona jednocześnie w złocie i srebrze (bimetalizm). Oba rodzaje monet były prawnymi środkami płatniczymi i miały ustaloną relację między obydwoma kruszcami.

Utrzymanie się przez dłuższy czas bimetalizmu spowodowało odkładanie lepszego pieniądza (ze złota), a wydawanie (obsługa transakcji) monet srebrnych. Mikołaj Kopernik w 1526 r. w swoim dziele „Sposób bicia monety” ogłosił słynne prawo monetarne: jeżeli w obiegu znajdują się dwie monety o tej samej wartości nominalnej ale różnej zawartości kruszcu to pieniądz gorszy wypiera z obiegu pieniądz lepszy.

Stopniowo następuje odchodzenie od bimetalizmu (np. w 1816 r. Anglia wprowadziła monometalizm złoty). Po wybuchu I-szej wojny światowej złote monety wycofano z obiegu i system waluty złotej załamał się. Obecnie żaden pieniądz krajowy nie jest wymienialny na złoto. Współcześnie używamy pieniądza papierowego, który ma swoje źródło w banknotach (noty banku zobowiązujące go do wymiany banknotu na złoto według parytetu).

Odchodzenie od wymienialności na złoto spowodowało przekształcenie się banknotów w pieniądz papierowy. Państwo nadając monopol emisji pieniądza bankowi centralnemu uczyniło pieniądz papierowym prawnym środkiem płatniczym. Pieniądz papierowy jest to znak wartości bez swojej wartości substancjonalnej, któremu państwo nadało przymusowy kurs. Obsługuje on wymianę z nakazu władzy, która decyduje o rozmiarach jego emisji.

Kolejnym etapem ewolucji pieniądza jest pieniądz bezgotówkowy (bankowy albo żyrowy), który jest formą zapisu na rachunkach depozytowych w bankach.


Zasoby pieniądza.


W analizach teoretycznych ekonomiści przez pieniądz rozumieją gotówkę oraz salda na rachunkach bankowych na żądanie (a vista). W praktyce systemów pieniężnych stosuje się różne miary zasobów pieniądza (agregaty pieniężne). NBP wyodrębnia dwa agregaty pieniężne: M1 i M2. M1 - pieniądz gotówkowy w obiegu, depozyty gotówkowe na żądanie i oszczędnościowe gospodarstw domowych oraz depozyty złotówkowe przedsiębiorstw na żądanie. M2 jest poszerzony o depozyty terminowe gospodarstw domowych i przedsiębiorstw. M2 nie obejmuje rachunków walutowych. Agregat M0 obejmuje gotówkę w obiegu oraz rezerwy gotówkowe banków, a M3 obejmuje agregat M2 poszerzony o depozyty długoterminowe.


Popyt na pieniądz i podaż pieniądza.


Podaż pieniądza to ilość pieniądza wprowadzonego do obiegu. Jest ona regulowana przez państwo lub bank centralny.

Popyt na pieniądz to ilość pieniądza na jaką istnieje zapotrzebowanie zgłaszane przez podmioty gospodarcze. Zależy on od:

  • wielkości produkcji i liczby zawieranych transakcji;

  • przeciętnego poziomu cen;

  • stopy procentowej.


Ilościowa teoria pieniądza (Fisher).


M*Vm=P*QTR Vm - szybkość obiegu pieniądza QTR - ilość zawieranych transakcji

P - przeciętny poziom cen M - ilość pieniędzy w obiegu w ujęciu nominalnym


Fisher rozpatruje popyt na pieniądz przy założeniu równowagi na rynku towarowym. Obie strony jego równania mierzą ogólną wartość transakcji w danym okresie. Zgodnie z zapisanym równaniem podaż pieniądza nie ma wpływu na zmianę realnych wielkości ekonomicznych (neutralność pieniądza). Przy założeniu w krótkim okresie stałego QTR i Vm w ilościowej teorii pieniądza twierdzi się, że przeciętny poziom cen w gospodarce jest proporcjonalny do nominalnego zasobu pieniądza w obiegu. W późniejszym okresie ilościowa teoria pieniądza została unowocześniona w następujący sposób: założono, że popyt poszczególnych jednostek na pieniądz jest proporcjonalny do ich dochodów nominalnych. Odnosząc tą prawidłowość do całej gospodarki przyjmuje się, że popyt na nominalne zasoby pieniądza (L) jest proporcjonalny do nominalnego dochodu narodowego.


L=km*P*Y (km=1/Vm)


W odróżnieniu od pierwotnego równania zastępując ilość zawieranych transakcji dochodem narodowym uwzględnia się jedynie transakcje obejmujące produkty finalne i usługi.

U Keynesa popyt na pieniądz wynika z trzech motywów:

  • motyw transakcyjny;

  • motyw przezornościowy;

  • motyw spekulacyjny.

Odpowiadają temu trzy części popytu na pieniądz:

  • popyt transakcyjny - pieniądze trzymane w celu realizacji zamierzonych zakupów;

  • popyt przezornościowy - pieniądze trzymane w celu nieprzewidzianych zakupów/wydatków;

  • popyt spekulacyjny - posiadanie pieniądza z nadzieją na przyszłe dochody i okazje do korzystania z lokat pieniądza.


Transakcyjny popyt na pieniądz zależy bezpośrednio od nominalnego dochodu narodowego.


LTR=f(P,Y)


Analizując popyt spekulacyjny trzeba wziąć pod uwagę stopę procentową jako koszt przechowywania pieniędzy. Keynes wykazał odwrotną zależność między stopą procentową a popytem spekulacyjnym. Jeżeli na przykład ktoś posiada obligacje, która przynosi mu roczny dochód w wysokości 5 zł to na konkurencyjnym rynku finansowym cena takiej obligacji wyniesie:

  • przy stopie procentowej 5% - 100zł (tyle trzeba zainwestować aby zyskać 5 zł po roku);

  • przy stopie procentowej 10% - 50zł;

  • przy stopie procentowej 2% - 250zł.


L=LTR+LS L=f(P*Y,r)


LS - popyt spekulacyjny

LTR - popyt transakcyjny z uwzględnieniem popytu przezornościowego


W ujęciu nominalnym popyt na pieniądz zależy od dochodu narodowego (proporcjonalnie) i od stopy procentowej (odwrotnie proporcjonalnie).



Nieilościowa teoria pieniądza (monetaryzm).


Teoria ta powstaje w latach 50-tych. Jej autorem jest Milton Friedman. Jego zdaniem popyt na pieniądz zależy od:

  • całkowitego bogactwa jakim ludzie dysponują łącznie z tym co nazywamy kapitałem ludzkim (gromadzona przez ludzi wiedza);

  • oczekiwanych stop zwrotu od różnych aktywów. Im wyższe stopy zwrotu tym mniejszy popyt na pieniądz.


Nieilościowa teoria pieniądza analizuje popyt na pieniądz w ujęciu realnym ponieważ pieniądz jest ceniony przede wszystkim dlatego, że umożliwia nabywanie konkretnych dóbr. Realny popyt na pieniądz to nominalne zasoby pieniądza odniesione do przeciętnego poziomu cen (L/P).


L/P=f(Y,r)


Podsumowując można wskazać, że popyt na pieniądz zależy od realnego dochodu narodowego i stopy procentowej. W praktyce również od np. zwyczajów płatniczych, powszechności kart kredytowych, udziału transakcji w formie bezgotówkowej.



Funkcje banków.


Rola banku we współczesnej gospodarce jest ogromna. Podstawowe funkcje banków to:

  • przyjmowanie depozytów w zamian za odsetki;

  • świadczenie usług finansowych związanych z obiegiem pieniądza;

  • udzielanie kredytów przedsiębiorstwom i osobom fizycznym;

  • kreacja pieniądza.


Ilość pieniądza w obiegu zależy nie tylko od jego emisji przez bank centralny, oddziaływują na nią również banki komercyjne udzielając kredytów. Bank centralny reguluje działalność banków komercyjnych ustalając tzw. stopę rezerwy obowiązkowej. Jest to minimalny stosunek rezerw gotówkowych banku do wkładów/depozytów. Z pozostałych po uwzględnieniu rezerw obowiązkowych depozytów bank może udzielić kredytów. Udzielając kredytów bank kreuje pieniądz w gospodarce.


Banki

Depozyty

Rezerwy obowiązkowe przy stopie 3.5%

Możliwości kredytowe (tzw. rezerwy nieobowiązkowe)

A

1000

35

965

B

965

33.77

931.23

C

931.23

-

-


Podaż pieniądza bankowego wynikająca z działalności kredytowej banków zależy od stopy rezerw obowiązkowych. Można policzyć tzw. współczynnik kreacji depozytów, który jest odwrotnością stopy rezerwy obowiązkowej.


KDP=1/ZRO


Instrumenty oddziaływania banku centralnego na podaż pieniądza:

  1. Zmiana stopy rezerw obowiązkowych.

  2. Zmiana stopy redyskontowej.

  3. Operacje otwartego rynku.


Ad. 1. Podwyższenie stopy rezerw obowiązkowych powoduje:

    • ograniczenie możliwości kredytowej banków;

    • obniżenie zysków banków;

    • sprzedaż przez banki papierów wartościowych w celu uzupełnienia wyższych rezerw obowiązkowych.

Ogólnie prowadzi to do ograniczenia wydatków inwestycyjnych i konsumpcyjnych oraz spadku aktywności gospodarczej. Odwrotne skutki wywoła obniżenie stopy rezerw obowiązkowych.

Stopa rezerw obowiązkowych jest instrumentem o charakterze długofalowym. Pozwala ona oddziaływać na banki komercyjne bez wprowadzenia zmiany stopy procentowej.


Ad. 2. Stopa dyskontowa jest stopą procentową po której banki komercyjne skupują weksle od swoich klientów przed terminem ich płatności. Weksel to pisemne zobowiązanie wystawcy dokumentu (na specjalnym blankiecie) do bezwarunkowej zapłaty w wyznaczonym terminie określonej sumy pieniężnej wymienionej w tym dokumencie osobie.

Stopa redyskontowa to stopa procentowa pobierana przez bank centralny od pożyczek udzielanych bankom komercyjnym pod zastaw poprzednio przez nie zdyskontowanych weksli lub innych papierów wartościowych. Jej wysokość wpływa na wielkość pożyczek zaciąganych przez banki komercyjne w banku centralnym. Wzrost stopy redyskontowej podnosi koszt kredytu i ogranicza działalność kredytową banków komercyjnych oraz obniża podaż pieniądza w gospodarce. Obniżenie stopy redyskontowej zwiększa podaż pieniądza w gospodarce.


Ad. 3. Operacje otwartego rynku polegają na sprzedaży lub zakupie papierów wartościowych. Jest to bezpośredni instrument przez który bank centralny wpływa na podaż pieniądza. Sprzedając papiery wartościowe bank centralny zmniejsza ilość pieniądza w obiegu, natomiast skupując papiery wartościowe zwiększa ilość pieniądza w obiegu.


Budżet państwa.


Budżet państwa to plan finansowy zawierający dochody i wydatki państwa wynikające z realizowanej polityki społecznej, gospodarczej i obronnej. Jest sporządzany na okres roku. Jest zatwierdzany przez władzę ustawodawczą. Staje się on ustawą pozwalającą organom państwa gromadzenie dochodów i wydatków.

Najczęściej wyróżnia się następujące funkcje budżetu państwa:

  • fiskalna - gromadzenie dochodów pochodzących głównie z podatków;

  • redystrybucyjna dokonywanie zmian w podziale dochodu narodowego pożądanych z punktu widzenia danej polityki;

  • stymulacyjna - oddziaływanie dochodów i wydatków budżetu państwa na życie gospodarcze i społeczne.

Budżet państwa składa się z budżetu centralnego, budżetów lokalnych i ubezpieczeń społecznych.


Źródła dochodów budżetu państwa:

  • podatki;

  • cła;

  • dochody ze sprzedaży prywatyzowanych przedsiębiorstw państwowych;

  • opłaty skarbowe;

  • opłaty sądowe;

  • opłaty notarialne;

  • inne opłaty.


Podatki to przymusowe, bezzwrotne i nieodpłatne świadczenia pieniężne pobierane przez państwo na podstawie przepisów prawa w celu uzyskania środków na pokrycie wydatków państwa. Podatki poza funkcją gromadzenia dochodów są także narzędziem antycyklicznej polityki gospodarczej. Od czasów Keynesa w makroekonomii przywiązuje się dużą wagę do tej poza fiskalnej funkcji podatków.



Dochody państwa (2005 r.)

174703,7 mld

VAT, akcyza

116980,7 mld

CIT

14690,6 mld

PIT

23614,6 mld

Dochody jednostek budżetowych

w tym cło

13247,0 mld

1557,8 mld

Pozostałe

w tym zysk NBP

6170,8 mld

4626,1 mld



W strukturze dochodów budżetowych w gospodarkach rynkowych największy udział mają podatki pośrednie, nieco mniejszy podatki od dochodów osobistych. Niewielki udział mają podatki od przedsiębiorstw (mniej niż 10%).

W systemie podatkowym każde państwo określa sposób obliczenia podatków. Podatki bezpośrednie mogą być ustalane:

  • jako proporcjonalne - wszyscy podatnicy płacą ten sam procent swoich dochodów;

  • jako progresywne - wyższe dochody obciążane są wyższą stawką procentową;

  • jako degresywne - wzrostowi dochodów towarzyszą coraz mniejsze stawki podatkowe.


Znaczącą pozycję dochodów budżetu państwa są składki na ubezpieczenia społeczne płacone częściowo przez pracodawcę, a częściowo przez pracownika (po połowie).

Dyskusje teoretyczne wskazują na negatywne skutki zbytniego fiskalizmu (podnoszenie stóp procentowych). Zależność między wpływami do budżetu z tytułu podatków, a wysokością stopy podatkowej pokazuje krzywa Laffera.



Krzywa Laffera sugeruje pożądany kierunek polityki fiskalnej. Nadmiernie wysokie podatki osłabiają bodźce do prowadzenia działalności gospodarczej. Spada: produkcja, dochody ludności i dochody budżetu. Zmniejszenie obciążeń wywoła odwrotne skutki.



Wydatki budżetu państwa.


Wielkość i struktura wydatków budżetu państwa wskazuje na zakres i kierunki działalności państwa. Można wyróżnić:

  • wydatki na obronę narodową, administrację i wymiar sprawiedliwości;

  • wydatki na oświatę, kulturę, ochronę zdrowia, świadczenia socjalne;

  • wydatki na inwestycje produkcyjne i infrastrukturalne, subsydia dla rolnictwa, dotacje do przedsiębiorstw państwowych i prywatnych oraz wydatki transferowe.


Wydatki budżetowe charakteryzują się wysokim stopniem inercji (bezwładu). Bardzo trudno jest ograniczyć ich rozmiary i zahamować tempo wzrostu. W większości państw poważną i trwałą pozycję w wydatkach budżetu stają się wydatki związane z obsługą długu publicznego (procenty płacone od sprzedanych obligacji, bonów i innych państwowych papierów wartościowych).


Wydatki państwa (2005 r.)

209703,7 mld

VAT, akcyza

20970,0 mld

CIT

5725,3 mld

Deficyt (dochody - wydatki)

-35000,0 mld



Deficyt budżetowy i dług publiczny.


Deficyt budżetowy to nadwyżka wydatków budżetu państwa nad jego dochodem. Dług publiczny to forma pokrywania deficytu budżetowego.


Automatyczne stabilizatory koniunktury.


Koniunktura - ogół wskaźników określających stan gospodarki: stopa bezrobocia, stopa inflacji, inwestycje, saldo bilansu zagranicznego.

Instrumenty określane jako automatyczne stabilizatory koniunktury działają samoczynnie, bez potrzeby ingerencji państwa. Ich zakres działania zależy od zmian koniunktury. Zalicza się do nich:

  • podatki od dochodów ludności;

  • podatki od przedsiębiorstw;

  • podatki pośrednie;

  • zasiłki dla bezrobotnych;

  • programy pomocowe dla rolnictwa.


Automatyczne stabilizatory koniunktury oddziałują na globalny popyt. Zmniejszają wahania poziomu aktywności gospodarczej w krótkim okresie, nie mogą jednak zmienić warunków wzrostu gospodarczego. Zwolennicy interwencjonizmu uzupełniają ich działanie aktywnymi (bezpośrednimi) instrumentami oddziaływania na gospodarkę związanymi ze zmianą polityki.


Inflacja.


Inflacja to proces wzrostu ogólnego poziomu cen, chodzi o względnie trwały wzrost cen w jakimś czasie. Inflacja oznacza wzrost ogólnego tj. średniego poziomu cen. Jego obliczaniem zajmują się instytucje statystyczne. W tym celu konstruuje się wskaźnik cen będący miarą procentowych zmian wydatków związanych z zakupem pewnego koszyka dóbr w danym okresie. Ponieważ nie zmienia się zawartość tego koszyka, zmiany wydatków na jego nabycie wynikają wyłącznie ze zmian cen.

W analizie procesów inflacyjnych wykorzystuje się wskaźnik stopy inflacji określający procentowy wzrost ogólnego poziomu cen w ciągu roku. Statystyka polska oblicza stopę inflacji następująco:

  • bierze się pod uwagę wskaźniki przeciętne dla 12 miesięcy w roku t1 i porównuje się z odpowiednimi wskaźnikami roku t0;

  • grudniową stopę inflacji roku t1 porównuje się z taką samą roku t0.


Ponieważ dynamika wzrostu cen w poszczególnych miesiącach nie jest jednakowa, wskaźniki obliczone powyższymi metodami dadzą różne wyniki.

Jeżeli stopa inflacji wynosi:

  • do 5% - inflacja pełzająca;

  • od 5% do 10% - inflacja umiarkowana;

  • od 10% do 150% - inflacja galopująca;

  • powyżej 150% - hiperinflacja.



Społeczno-ekonomiczne skutki inflacji.


W literaturze można spotkać pogląd, że pełzająca inflacja wywiera korzystny wpływ na dynamikę produkcji. Występuje jednak iluzja pieniężna (traktowanie zmian wielkości nominalnych jako wielkości realnych, np. wzrost cen ze wzrostem popytu). Opóźniona jest percepcja inflacji.


Negatywne skutki inflacji:

  • zniekształcenie informacyjnej funkcji cen;

  • ucieczka od pieniądza - gwałtowny spadek popytu na gotówkę;

  • redystrybucja dochodów - inflacja powoduje przesunięcie dochodów do podmiotów otrzymujących względnie stałe dochody nominalne (emeryci, renciści, sfera budżetowa) do podmiotów, których dochody zależą np. od wielkości produkcji i które mają dużą siłę przetargową o wzrost dochodów. Tracą właściciele depozytów oprocentowanych poniżej stopy inflacji. Tracą pożyczkodawcy jeżeli umowy pożyczkowe dotyczą tylko nominalnych wielkości kredytów. Tracą również podatnicy na rzecz budżetu państwa jeżeli ich dochody są opodatkowane progresywnie;

  • wzrost niepewności i osłabienie aktywności gospodarczej;

  • niekorzystne zmiany w bilansie płatniczym (spada eksport, wzrasta import);

  • wzrost kosztów obsługi działalności gospodarczej (koszty wprowadzenia zmian w cenach).



Główne teorie inflacji.


Teoria monetarna.


M*V=P*Y


V - szybkość obiegu pieniądza, Y - dochód narodowy

P - przeciętny poziom cen, M - ilość pieniędzy w obiegu w ujęciu nominalnym


Zmiany podaży pieniądza wpływają na tempo zmian cen. Przyczyną inflacji jest błędna polityka pieniężna banku centralnego. Polityka antyinflacyjna zdaniem monetarystów oznacza ograniczenie wzrostu podaży pieniądza. Można mieć wątpliwości do założenia monetarystów o ograniczonym charakterze pieniądza w stosunku do gospodarki. W sytuacji niepewnego wykorzystania zasobów wzrost podaży pieniądza nie musi od razu oznaczać wzrostu cen, może natomiast prowadzić do wzrostu produkcji, zatrudnienia, popytu.


Teoria popytowa.


W popytowej teorii inflacji jej przyczyną jest ustalenie się globalnego popytu na poziomie przekraczającym możliwości jego zaspokojenia. Różnica między wielkością tego popytu a wielkością dochodu narodowego odpowiadającego pełnemu wykorzystaniu zasobów to luka inflacyjna. Przy swobodnym kształtowaniu się cen rynkowych luka inflacyjna wywołuje inflację. Ponieważ przyczyną inflacji jest wzrost popytu polityka antyinflacyjna powinna ograniczać ten wzrost przez:

  • podniesienie podatków;

  • podniesienie stopy rezerwy obowiązkowej i stóp redyskontowych;

  • ograniczenie wydatków budżetowych;

  • sprzedaż państwowych papierów wartościowych.


Taka polityka może spowodować wzrost bezrobocia.


Teoria kosztowa.


Według kosztowej teorii inflacji jej przyczyną jest wzrost kosztów produkcji niezależny od globalnego popytu na towary. Rosnące koszty produkcji firmy przerzucają na ceny wyrobów, nabywcy muszą płacić więcej. Kosztowa teoria inflacji może być objaśniona przez:

  • inflację płacową - wzrost płac następuje niezależnie od popytu na pracę. Związki zawodowe działają jak monopol domagając się wyższych płac. Pracodawcy godzą się na podwyżki płac i przerzucają je na ceny swoich wyrobów. W ten sposób nakręca się spirala inflacyjna;

  • inflację wywołaną przez zyski monopolistyczne - monopoliści podnoszą ceny niezależnie od popytu na swoje wyroby;

  • inflację wywołaną przez podatki - wzrost podatków zostaje przerzucony na cenę.

  • inflację wywołaną przez cenę dóbr importowanych.


Polityka antyinflacyjna zmierza do osłabienia monopolistycznej pozycji przedsiębiorstw i związków zawodowych.



Pojęcie, rodzaje i przyczyny bezrobocia.


Do bezrobotnych zalicza się osoby w wieku produkcyjnym, które są gotowe i zdolne do podjęcia pracy w typowych warunkach występujących w gospodarce mimo poszukiwania pracy, jej nie znajdują. Pomiary bezrobocia można mierzyć liczbą osób bezrobotnych lub za pomocą stopy bezrobocia.


B = SR – Z , b = B/ SR


B - bezrobocie; b - stopa bezrobocia; SR - zasoby siły roboczej; Z - zatrudnieni.


W Polsce bezrobocie mierzy się dwiema metodami. Pierwsza to BAEL (badania aktywności ekonomicznej ludności). Za bezrobotne uważa się osoby, które:

  • w okresie badawczego tygodnia nie pracowały nawet przez godzinę;

  • aktywnie szukają pracy;

  • są gotowe do podjęcia pracy w badanym lub następnym tygodniu.


Druga metoda to metoda urzędów pracy. Wymaga rejestracji w tych urzędach i spełnieniu szeregu warunków.




Typy bezrobocia.


Wyróżnia się bezrobocie wynikające z nadwyżki całkowitej podaży siły roboczej nad całkowitym popytem na siłę roboczą (bezrobocie nierównowagi). Drugi typ bezrobocia to bezrobocie równowagi występujące wtedy gdy popyt i podaż na siłę roboczą w skali gospodarki są sobie równe ale występuje bezrobocie w pewnych zawodach, branżach lub regionach. Najczęściej występuje tu bezrobocie strukturalne i frykcyjne. Bezrobocie strukturalne wynika z upadku pewnych branż, z postępu technologicznego i z kierunków międzynarodowego podziału pracy. Bezrobocie frykcyjne to nieredukowalne minimum bezrobocia wynikające z niedopasowań (frykcji) między wolnymi miejscami pracy a wolną siłą roboczą. Niedoskonałość przepływu informacji sprawia, że musi upłynąć jakiś czas za nim bezrobotni znajdą czekające na nich miejsca pracy.


Przyczyny bezrobocia w teorii neoklasycznej.


W warunkach gospodarki wolnorynkowej występuje tendencja do równowagi na rynku pracy. Przyczyną bezrobocia dobrowolnego są związki zawodowe, które zakazują pracy poniżej pewnego wynagrodzenia.



W - stawka płac, L - liczba zatrudnionych, DL - popyt na pracę, SL - podaż na pracę


Polityka zmniejszenia bezrobocia polega na ograniczeniu działalności związków zawodowych.


Przyczyny bezrobocia według Keynes’a.


Keynes przyczynę bezrobocia widzi w niewystarczającym popycie na towary. Jest tak w sytuacji kiedy zamierzone inwestycje są mniejsze od oszczędności. Takie bezrobocie ma charakter przymusowy i dosyć trwały. Ich zdaniem nie da się zlikwidować bezrobocia poprzez obniżkę płac nominalnych. Postulują udział państwa w zwiększaniu efektywnego popytu na towary za pomocą instrumentów fiskalnych i pieniężnych.



Krzywa Phillipsa.


Krzywa Phillipsa ilustruje zależność między stopą bezrobocia a stopą wzrostu płac nominalnych (które można potraktować jako swoistą miarę inflacji). Krzywa Phillipsa wyjaśnia zjawisko stagflacji, z uwzględnieniem tzw. naturalnej stopy bezrobocia. Bezrobocie naturalne to pewien poziom bezrobocia występujący nawet w gospodarce równowagi, którego nie można obniżyć za pomocą polityki państwa. Przyczyną tego bezrobocia mogą być niechęć ludzi do poszukiwania pracy, zła informacja o rynku pracy co wiąże się z dłuższym poszukiwaniem pracy przez ludzi.



Handel międzynarodowy jako czynnik rozwoju gospodarczego.


Handel zagraniczny to eksport i import towarów. Dla krajów Unii Europejskiej dodatkowo mamy sytuację określaną jako nabycie wewnątrz wspólnotowe (odpowiednik importu) i dostawę wewnątrz wspólnotową (odpowiednik eksportu).



Teorie wyjaśniające przyczyny handlu zagranicznego.


Teoria absolutnych kosztów produkcji (Adam Smith).


Dla każdego z krajów korzystny jest import tego towaru, którego absolutne koszty wytwarzania są niższe u zagranicznego partnera, natomiast opłacalny jest eksport tego towaru, którego absolutne koszty produkcji są wyższe u zagranicznego partnera.


Przyczyny handlu zagranicznego w teorii kosztów komparatywnych.


David Ricardo wyjaśnia przyczyny handlu zagranicznego w sytuacji kiedy w jednym kraju produkuje się wszystkie towary absolutnie taniej niż w innym. Bierze pod uwagę nie koszty absolutne ale tzw. koszty komparatywne (względne, porównywalne).


Kraje

Towary

Kraj „A”

Kraj „B”

Koszty

komparatywne

Towar „X”

1 godzina pracy

3 godzin pracy

0.33

Towar „Y”

2 godzina pracy

4 godzin pracy

0.25



W analizowanym przykładzie większą przewagę komparatywną ma kraj „A” dla towaru „X”, stąd powinien produkować towar „X” i specjalizować się w tym towarze w handlu z krajem „B”. Natomiast kraj „B” powinien specjalizować się w produkcji towaru „Y”.


Korzyści z handlu zagranicznego:

  • rosną możliwości produkcyjne uczestników wymiany;

  • rosną dochody uczestników produkcji i konsumpcji;

  • zwiększa się produkcja towarów w skali światowej.


Międzynarodowe finanse.


W celu dokonania międzynarodowych transakcji niezbędne jest użycie narzędzia przeliczeń jakim jest kurs walutowy. Pojęcie to oznacza cenę danej waluty wyrażoną w innej walucie (np. 1€ = 4.03PLN). Miejscem wymiany walut jest rynek walutowy. Przedmiotem transakcji są tu waluty krajowe. Czynniki określające poziom kursu walutowego:

  • poziom obrotów handlowych w stosunkach między krajami;

  • polityka walutowa rządu. Do 1973 roku kraje mające waluty wymienialne (tzn. kraje, które dopuszczają obrót swoją walutą w innych krajach) stosowały system kursów sztywnych ustalonych przez bank centralny. Gdy kurs taki odchylał się znacznie od poziomu równowagi popytu z podażą, rządy dokonywały dewaluacji (obniżki kursu walutowego) bądź rewaluacji (wzrostu kursu walutowego). Po 1973 roku wprowadzono system płynnych kursów walutowych. Kurs jest wyznaczany przez relację popytu i podaży.


Bilans płatniczy jest zestawieniem wszystkich transakcji ekonomicznych w danym okresie między daną gospodarką krajową (ludnością, firmami, rządem) a zagranicą. Bilans płatniczy obejmuje:

  • handel towarami (bilans handlowy), wymianę usług i jednostronne przekazy pieniężne ludności i władz. Pozycje te określane są rachunkiem obrotów bieżących;

  • przepływy inwestycyjne bezpośrednich osób i firm prywatnych określone są rachunkiem obrotów kapitałowych;

  • przepływy złota, obcych środków płatniczych i innych zasobów o charakterze rezerw rządowych.


Z księgowego punktu widzenia bilans płatniczy jest zawsze zrównoważony. W sensie ekonomicznym można mówić o nadwyżce bilansu płatniczego i deficycie bilansu płatniczego. Wyróżnia się dwa rodzaje transakcji ekonomicznych: autonomiczne i wyrównawcze. Transakcje automatyczne to transakcje podejmowane z normalnych, komercyjnych powodów bez uwzględniania ich wpływu na bilans płatniczy. Transakcje wyrównawcze są podejmowane w odpowiedzi na transakcje autonomiczne w celu odpowiedniego skorygowania bilansu płatniczego. Jeżeli przychody z transakcji autonomicznych przewyższają płatności z transakcji autonomicznych mówimy o nadwyżce w bilansie płatniczym. Gdy płatności przewyższają dochody z transakcji autonomicznych mamy deficyt bilansu płatniczego. Ten niedobór musi być skorygowany odpowiednimi transakcjami wyrównawczymi.



Makroekonomia caly wyklad do pobrania za darmo

Komentarze internautów

Brak komentarzy
Dodaj własny komentarz czy podpowiedź
nick
komentarz - nie należy używać znaków specjalnych